DÜNYA

Çetiner Çetin : Suudi Arabistan’la normalleşmenin anatomisi

Tarih
05 Mayıs 2022
İzlenme
Kişi
Yazar
Çetiner Çetin

Geride bıraktığımız hafta Cumhurbaşkanı Erdoğan Suudi Arabistan ile ikili ilişkilerde derin yara açan Kaşıkçı cinayetinden sonra ülkeye yaptığı ilk ziyarette Kral Selman bin Abdülaziz ve Veliaht Prens Muhammed bin Selman ile bir araya geldi. İçeride muhalefet, dışarıda dünya tarafından ’nereye gidiyor’u okumakta zorlananlarca bu ziyaret çok sert bir dille eleştirildi. Öyle ki Türkiye’yi hakir gören çıkışlar bile yapıldı…

Tamam da Riyad-Ankara arası gerginliğin miladı Kaşıkçı cinayeti değildi ki. On yıl öncesine gidiyor bu hesaplaşma, ta Arap Baharı başlangıcına.

ABD ve Türkiye’nin destek verdiği Suriye’deki rejim değişikliği sürecinde, Washington’un direksiyon kırmasıyla Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Ürdün gibi ülkeler Suriye’deki Sünni kuşağı güçlü tutabilmek için terör örgütü PKK’nın Suriye kolu YPG’ye ABD’nin destek vermesine itiraz etmeyi bırakarak destek vermişlerdi.

Öyle ki, Rakka’nın terör örgütü DAEŞ’tan alındığı günlerde Suudi Arabistan bölgesel ilişkilerden sorumlu bir bakanı ile Amerikalı yetkililerle görüntü dahi vermişti. Suudi Arabistan’ın en önemli medya kuruluşu ‘Okaz’, o günlerde terör örgütü PKK’nın üst düzey yetkilileri ile Kandil’de röportajlar bile yapmaya başlamıştı.

Özetle Suudi yönetimi ile kırılma yaşamamızın nedeni Kaşıkçı cinayeti değil, Suudi yönetiminin ABD’nin SDG/YPG’ye yolladığı silahları finanse etmesinden kaynaklanıyordu. Türk istihbaratı bu konuda defalarca Suudi muhataplarını uyardılar. Ama Suudi yöneticiler, bu durumun Sünni kuşağı sağlam tutmak için atılmış bir hamle olarak değerlendirdiler ve geçici olduğunu ilettiler. Elbette Arap ülkelerinde isyanların yaşandığı bu yıllarda iki dost ülkenin birbirine taban tabana zıt kampları desteklediklerini de unutmayalım…

Kaşıkçı cinayetinin işlendiği günlerde ortalığa saçılan ses kayıtları da, Ankara ile Riyad arasında yaşanan güven bunalımından kaynaklı istihbari amaçlıydı.

Bir zamanlar kraliyetin en sadıklarından olan ama son yıllarda hanedan muhalifi yazılarıyla gündemde olan Suudi gazeteci Cemal Kaşıkçı’nın 2018’de İstanbul’daki Suudi başkonsolosluk binasında hunharca katledilmesine, Türkiye elbette çok yüksek perdeden cevap verdi. Çünkü Türkiye Cumhuriyeti topraklarında, gözümüze soka soka işlenen bir cinayetti bu. Ankara, elindeki ses kayıtlarının oluşturduğu kanaat ile Veliaht prensin ve Suud yönetiminin üzerinde ciddi bir uluslararası siyasi baskı kurmayı başardı.

BM’nin yayınladığı raporla katilin adı konuldu. Riyad birçok PR şirketi aracılığı ile yıpranan imajını düzeltmeye çalıştı. Ama olmadı. Biden gibi insan haklarından dem vuran bir siyasi aktörün ABD’de başkan olması ile Suud ailesinin işi daha da zorlaşmaya başlamışken, Türkiye Kaşıkçı dosyasını Riyad’a transfer etti.

Hariçten gazel okuyanlar için ülkemizde yaşanan ekonomik sıkıntılar nedeniyle Türkiye Suudilere teslim oldu. Oysaki sanılanın aksine istediğimizi tam anlamı ile sahada aldık. Şimdi şu soruyu da sorabilirsiniz ‘’Rusya ve İran da Türkiye’de muhaliflerini sapır sapır öldürdü. Ama en çok Kaşıkçı için ses çıkarıldı. Ne yani, biz şimdi Riyad ile mali anlaşmalar için mi bu dosyayı köpürttük? ‘’

Hayır, efendim... Öyle değil… Kaşıkçı cinayeti zaten işleniş tarzı açısından diğer infazlarla aynı değil. Yani Cemal Kaşıkçı yolda yürürken, araba kullanırken bir tetikçi tarafından öldürülmedi. Buna sessiz kalınamazdı.

Öte yandan günlerdir yazılan, çizilen, tartışılan finansal kazanımlardan ziyade çok daha stratejik bir kazanım elde etti Türkiye. Suudi Arabistan Suriye sahasında YPG’ye verdiği mali desteği 11 ay önce kesti. Sünni Araplara ise Ürdün hattında mali desteğe devam edecek. ABD’nin de son 11 aydan bu yana YPG’ye yolladığı destekte çok ciddi düşüş söz konusu.

Ancak, reelpolitik önemli… Evet Türkiye’nin şu an Suudi Arabistan’dan gelecek her türlü doğrudan yatırım ya da sıcak para girişine ihtiyacı var. Kaldı ki Türk lirasını desteklemek amacıyla Riyad ve Ankara’nın SWAP anlaşmaları imzalaması herkesin beklediği bir konuydu ki, daha önce de BAE, Katar ve Güney Kore ile SWAP anlaşmaları imzalamıştı.

Ama reelpolitik olarak baktığınızda, yanı başımızda PKK’nın kuracağı terör devletine Arap dünyası içindeki tüm desteği kesmek önemli bir adım değil midir?

Siyasi olarak birbirine ihtiyacı daha net bir şekilde ortaya çıkan Suudi Arabistan ve Türkiye yıllar süren bu derin ihtilafları gidererek yeni bir sayfa açmaya doğru yöneliyorlar. İlişkiler bazında açılacak olan bu yeni sayfanın başlığı, anlaşmazlık dosyalarını kapatmak suretiyle, her iki ülkenin içinde bulunduğu siyasi, askeri ve ekonomik zorlukların üstesinden gelebilmek için farklı dosyalarda uzlaşı ve iş birliğini güçlendirmek olacak.

Her iki taraf, çok hızlı yaşanan bölgesel ve uluslararası değişimler nedeniyle ortaya çıkan yeni haritada zararları mümkün mertebe azaltmak için konumunu belirlemeye çalışıyor, kâr zarar hesabı yapılıyor…

Suudi diplomatik kaynaklardan aldığım bilgilere göre; Suriye, Libya, Katar ve askeri rekabetin söz konusu olduğu diğer bölgelerle ilgili bölgesel ihtilaflar büyük ölçüde geriledi. Keza Müslüman Kardeşler dosyasıyla ilgili çok ciddi siyasi anlaşmazlıklar vardı. 11 aydan bu yana ikili görüşmenin yapılabilmesi için bu dosyanın çözüme kavuşturulmasını Suud ailesi özellikle istiyordu. Bu noktada Ankara’dan önemli adımlar geldi. Ayrıca haziran ayına kadar üç aşamalı bir planın uygulanacağı belirtiliyor.

Hatırlayacak olursanız Türkiye, Mısır ile yakınlaşma süreci kapsamında, Türkiye’de bulunan Müslüman Kardeşler'e ait medya kuruluşları kapatılmıştı. En son Müslüman Kardeşler’le bağlantılı ‘Mekamleen uydu TV kanalı’, Türkiye’deki ofisini dün itibari ile kapattı. Bu adım, Suudi Arabistan ile ilişkileri düzeltme konusunda olumlu bir etken oldu.

Öte yandan Suudi Arabistan, Kahire - Ankara arasındaki normalleşmenin hızlandırılması için şimdiden devreye girdi bile. Haziran ayının son haftasında veya temmuz ayının ilk yarısında, iki ülke Cumhurbaşkanlarının bir araya gelmesi ve kırgınlıkların düzeltilmesi için görüşmelerin başlatılacağı belirtiliyor. Zira Mısır ve Türk istihbarat birimleri görüşmenin organizasyon aşamasında arka planda oldukça yoğun bir mesai harcıyor. İstihbarat kurumlarının yöneticilerinin karşılıklı ziyaretleri sıklaştı.

yazının devamı

YORUM YAPIN

Yorumlarınız editörlerimiz tarafından okunup onaylandıktan sonra yayına alınacaktır.

YORUMLAR

  • hoca

    06 Mayıs 2022 15:17
    0 0
    yorum ve analizlerinizi çok beğendim. kaleminize kuvvet
YAZARIN DİĞER MAKALELERİ Tümü
BU KATEGORİDEKİ DİĞER MAKALELER
ÖNE ÇIKANLAR Tümü

Copyright © 2022 Sesli Makale - Tüm Hakları Saklıdır.

Rta Yazılım

; ;